SWT 266 – VIẾT CHO TUỔI MỚI LỚN

Gửi em của chị,

Năm nay em sắp 17 tuổi. Mới ngày nào em còn bắt chị mua cho em đĩa Xuân Mai, giờ đây em đã có bạn gái. Trong mười năm tới, cuộc sống của em sẽ thay đổi rất nhiều. Em có thể sẽ chọn một ngành để em theo đuổi cả cuộc đời, kiếm được những đồng tiền đầu tiên, chuyển đến sống ở một thành phố mới. Em có thể sẽ biết yêu, bị thất tình, lập gia đình, rồi làm bố trẻ con. Em sẽ lần đầu tiên trong đời quen biết những người không phải vì họ hàng, làng xóm, hay vì học cùng trường, mà là vì em muốn quen với họ. Nhiều người trong số đó sẽ giúp đỡ em. Nhiều người trong số đó sẽ lợi dụng, phản bội em. Em có thể sẽ có những thành công khiến bạn bè đồng trang lứa phải ghen tị. Em cũng có thể có những thất bại khiến em nghĩ rằng cuộc sống của mình thế là hết, em sẽ không bao giờ ngóc đầu lên được.

Khi bằng tuổi em, chị chưa bao giờ nghĩ được rằng thập kỷ tiếp theo trong cuộc đời của chị sẽ quan trọng đến như vậy. Như em bây giờ, chị bỡ ngỡ, sợ hãi, đơn độc, tin rằng không ai hiểu mình, không biết mình muốn gì, phải đưa ra những quyết định quan trọng của cuộc đời mà chẳng có cách nào biết nó đúng hay sai. Chị ước gì chị có thể ở gần em để giúp em giải đáp phần nào những băn khoăn của cái tuổi đã hết làm trẻ con mà vẫn chưa biết làm người lớn. Nhưng sự thật là chị sống ở Mỹ, em ở Việt Nam. Khoảng cách cả về địa lý lẫn tuổi tác khiến chị em mình chẳng mấy khi có dịp nói chuyện về những vấn đề thực sự quan trọng.

Hôm nay, nhân dịp em sắp bước sang tuổi 17, chị muốn chia sẻ với em một số điều chị đã học được trong suốt 10 năm vừa qua, hy vọng nó có thể giúp em được phần nào trong quá trình tìm kiếm con đường riêng của mình.

Em không phải nghe theo lời cha mẹ

Điều đầu tiên, chị muốn em hiểu rằng em không phải nghe theo lời cha mẹ, của thầy cô, hay bất cứ ai, kể cả chị. Em, và chỉ có em mà thôi, là người duy nhất chịu trách nhiệm về cuộc sống của em. Bất kỳ việc nào em chọn làm hay chọn không làm đều là do em. Thành công em hưởng. Thất bại em chịu. Em không thể đổ lỗi cho hoàn cảnh, xã hội, gia đình, hay bất cứ ai cả. Nếu sau này em than thở với chị rằng em thế này thế kia là do cha mẹ ép buộc, bạn bè dụ dỗ, xã hội xô đẩy, chị sẽ bảo rằng em hèn, dám làm mà không dám chịu.

Như em, chị cũng được bố mẹ nuôi dưỡng, nhà trường dạy bảo, xã hội mài dũa. Như em, chị cũng được dạy về chữ hiếu, về việc kính trên nhường dưới, con cái phải nghe lời cha mẹ. Như em, chị cũng được dạy để tin rằng là phụ nữ thì phải thế này thế kia, đàn ông thì phải như này như nọ, để thành công thì phải có cái lọ cái chai. Như em, chị đã từng đưa ra những quyết định không dựa trên cái đầu và con tim của chị, mà dựa vào những quy tắc nằm ngoài quyền lực bản thân, để rồi khi không đạt được điều mình mong muốn chỉ biết ấm ức đổ lỗi cho đủ các thế lực vô hình. Những quy tắc đó có thể cụ thể như việc cha mẹ bắt em phải vào làm nhà nước, xã hội bắt em phải lấy vợ sinh con, bạn bè bắt em phải uống rượu đến mức say xỉn. Chúng cũng có thể vô định hơn như việc em phải giữ thể diện, vay tiền làm những điều phù phiếm như xây nhà to, làm đám cưới to, mua xe máy xịn chỉ để vẻ vang với thiên hạ, hay việc em phải có trách nhiệm làm cho ai đó hạnh phúc. Chị muốn em giải thoát cho mình khỏi những cái gông đó, để mỗi quyết định em đưa ra đều là của em, và chỉ là của em mà thôi.

Không nghe theo ai cả không đồng nghĩa với việc em khoá tai lại, không tiếp thu ý kiến của ai cả. Cho dù em có nghĩ rằng mình khôn ngoan đến đâu đi chăng nữa, em vẫn phải biết lắng nghe. Thế giới tràn đầy những con người với trải nghiệm mà em chưa có, kiến thức mà em chưa biết — mỗi lần lắng nghe em sẽ cho bản thân khôn ngoan lên được một tí. Em có thể lắng nghe lời khuyên của bố mẹ, lắng nghe lời can ngăn của bạn bè, lắng nghe nguyện vọng của những người em yêu thương, lắng nghe ý kiến của người xa lạ, và dựa trên những điều đó để đưa ra quyết định. Bố mẹ có thể bắt em làm bác sĩ và em lắng nghe lý do tại sao bố mẹ lại nghĩ làm bác sĩ là tốt cho em, nhưng việc em chọn học ngành y hay không là quyết định của em sau khi em đã cân nhắc đam mê, thế mạnh của bản thân cũng như cơ hội nghề nghiệp. Chỉ vài năm nữa thôi, ai cũng sẽ hỏi em về việc lập gia đình sinh con như thể nó là một điều tất yếu, nhưng quyết định lập gia đình hay không hoàn toàn thuộc về em sau khi em đã cân nhắc tình cảm của bản thân và của người em yêu thương, sự hoà hợp của hai người, nguyện vọng chung cho tương lai. Cũng như vậy, thỉnh thoảng bạn bè em sẽ bắt em uống rượu như thể việc uống được rượu là sự thể hiện của “sự đàn ông” của em, nhưng em không phải uống rượu nếu em hiểu được rằng uống rượu vừa tốn tiền, tốn thời gian, lại có hại cho sức khoẻ.

Tóm lại, bất cứ việc nào em làm hay không làm đều là một sự lựa chọn. Hãy suy nghĩ về những lựa chọn em đưa ra từ những điều nhỏ nhất. Đừng bao giờ làm bất cứ điều gì chỉ vì người khác hay vì thói quen.

Sống là một trò chơi đồng đội

Xã hội thường xây dựng lên hình ảnh người thành công đơn độc, tay trắng làm lên mà không cần nhờ cậy vào ai cả. Sự thật là không ai thành công mà không có sự giúp đỡ của người khác. Một cuốn sách tiểu sử mà chị vô cùng yêu thích của cuốn “Spaceman” của Mike Massimino, nhà du hành vũ trụ có công to lớn trong việc sửa kính viễn vọng không gian Hubble. Cả cuốn sách là một sự thể hiện tuyệt vời của tinh thần đồng đội của Mike và những người đã và đang làm việc cùng ông. Ông kết luận rằng cuộc sống không phải là một cuộc marathon đơn độc, mà là một trò chơi đồng đội. Không ai có thể làm lên được điều gì đó to lớn mà không trở thành một phần của một đội to lớn hơn bản thân. Bí quyết của thành công, theo ông, là làm việc chăm chỉ và nhận sự giúp đỡ của những người bạn tốt.

Nhưng em không cần phải trở thành nhà du hành vũ trụ mới có thể thấy sự cần thiết của sự giúp đỡ của người khác. Tất cả những điều chị làm được cho đến ngày hôm nay đều nhờ vào sự giúp đỡ của vô số người. Chị đã không tổ chức được chiến dịch Free Hugs – Ôm trọn trái tim trên cả ba miền với sự tham gia của hàng ngàn bạn trẻ nếu không nhờ bao nhiêu bạn bè cấp 2, cấp 3, cũng như bạn bè đang du học chia sẻ thông tin về sự kiện đó trên Yahoo! Messenger phổ biến hồi đó. Chị đã không xách ba lô lên và đi được nếu không nhờ hàng trăm người đã cưu mang, giúp đỡ chị trên khắp nẻo đường. Chị đã không vào được Stanford nếu không có bao nhiêu các anh chị, bạn bè, thầy cô đã động viên chị theo đuổi giấc mơ tưởng như hão huyền đó.

Làm sao để em có thể tìm kiếm được những đồng đội như thế? Em có thể bắt đầu bằng việc theo đuổi đam mê của bản thân và giúp đỡ người khác. Những người đi cùng chặng đường theo đuổi đam mê với em, nếu tốt bụng, sẽ giúp đỡ em trên chặng đường đó. Những người được em giúp đỡ, nếu tốt bụng, sẽ giúp đỡ lại em khi em cần. Qua thời gian, em sẽ dần nhận ra ai là bạn thực sự.

Nhận sự giúp đỡ của người khác không có nghĩa là em lợi dụng họ. Trước khi nhận sự giúp đỡ của bất kỳ ai, em đều phải cân nhắc xem người đó sẽ phải chịu những thiệt thòi gì từ việc giúp đỡ em, và lựa chọn liệu em có muốn để họ phải chịu những thiệt thòi đó vì em không. Bất cứ ai giúp đỡ em điều gì, dù là nhỏ nhất, em đều phải ghi nhớ và trả ơn khi em có thể. Thế gian này có rất nhiều người tốt — họ sẽ giúp đỡ em mà không mong chờ điều gì từ em cả. Thay vì trả ơn họ trực tiếp, em có thể dùng tinh thần đó giúp đỡ những người khác nữa mà không mong chờ điều gì đó từ họ, như tiếng Anh gọi là “pass it on”.

Đừng bao giờ cạnh tranh với bạn bè của em, hay nghĩ rằng sự thành công của bạn bè đồng nghĩa với sự thất bại của bản thân. Ví dụ, nếu cả em và bạn cùng tham gia một cuộc thi, đừng nghĩ rằng nếu em giúp bạn học cho cuộc thi đó, nó sẽ thi điểm tốt hơn em và khiến em thi trượt. Hai đứa có thể học cùng nhau và cả hai đứa đều có thể đạt điểm cao hơn trong kỳ thi đó. Trò chơi đồng đội nghĩa là điều gì tốt cho đồng đội thì sẽ tốt cho cả đội, và qua đó, sẽ tốt cho bản thân em.

Em còn quá trẻ để làm việc vì tiền

Trong mười năm tới, em sẽ thấy nhiều bạn bè em bắt đầu có nhà cao, cửa rộng, xe sang. Khi gặp gỡ, sẽ có nhiều đứa khoe khoang kiếm tỉ này tỉ kia. Sẽ có nhiều lúc em thấy ghen tị, muốn có tiền cho bằng bạn bằng bè. Em có thể sẽ muốn lao vào làm nhiều việc chỉ vì tiền. Chị đã từng như thế, và có thể trong tương lai chị cũng sẽ có những lúc như thế, bởi sức cám dỗ của đồng tiền là to lớn và những định kiến của xã hội về người giàu người nghèo đã khiến chúng ta trở nên yếu đuối trước sự cám dỗ đó.

Trong những lúc như vậy, chị muốn chia sẻ với em rằng: những điều chị hối hận nhất là những quyết định chị đưa ra vì tiền. Em sẽ gặp những quyết định như thế rất nhiều trong cuộc sống của em. Đó có thể là quyết định tiếc tiền không mua vé đến thăm một người em yêu thương trong lúc họ đang bệnh nặng, để rồi không bao giờ có cơ hội nói lời chia tay khi họ từ giã cõi đời. Đó có thể là quyết định làm việc cho một công ty chỉ vì lương cao cho dù em biết công việc đó không phù hợp với bản thân. Đó có thể là quyết định yêu một người vì gia đình có thế lực. Người ta nói, đồng tiền có thể mua những thứ mang lại cho em hạnh phúc. Nhưng đồng tiền không bao giờ có thể mua được khoảng thời gian đã mất, hay bù đắp cho những hối hận nó mang lại.

Tuổi trẻ của em quá đắt đỏ để đánh đổi vì tiền. Thay vì bán tuổi trẻ của em đi để lấy tiền, hãy dùng tuổi trẻ của em đầu tư vào bản thân em: vốn sống, kỹ năng, đam mê, mối quan hệ. Hãy chọn làm những việc có thể giúp em học được điều gì đó mới mẻ, mở mang kiến thức, tầm nhìn, phát triển được đam mê của bản thân, hay giúp em xây dựng mối quan hệ với những người quan trọng với em.

Dĩ nhiên, chúng ta cần tiền để sống, nhưng có một sự khác nhau giữa việc có đủ tiền để cảm thấy thoải mái và kiếm nhiều tiền nhất có thể. Em chưa cần nhà cao cửa rộng. Em chưa có con để những chi phí của nó thốc vào đít. Bố mẹ em cũng chưa bị bệnh nặng đến mức em phải làm đủ mọi thứ kiếm tiền chữa bệnh cho họ. Em chưa cần nhiều tiền. Khi đưa ra những quyết định mà tiền là một yếu tố, ví dụ như công việc, em có thể có một ngưỡng lương nào đó để em cảm thấy thoải mái. Sau khi ngưỡng đó đã đạt được, thay vì chọn công việc với mức lương cao nhất có thể, chọn một công việc có thể giúp bản thân em giỏi hơn, tử tế hơn, có khả năng cạnh tranh tốt hơn, và mang em đến gần hơn với điều em thực sự mong muốn.

Chào đón thất bại

Chúng ta chưa bao giờ được dạy để cảm thấy thoải mái với thất bại, bởi thất bại thường đồng nghĩa với việc “mất mặt”. Khi gặp một thất bại nào đó, nhẹ thì em có thể cảm thấy xấu hổ, chán chường, nặng thì em có thể thấy nhục nhã, tức giận, không thiết sống nữa. Vì những cảm xúc tiêu cực đó, em có thể thấy sợ thất bại và tìm mọi cách để tránh không thất bại.

Cuộc sống là một cuộc chơi nhiều mức độ khó khác nhau. Khi em chơi xuất sắc ở một mức độ, em sẽ chuyển lên chơi ở một mức độ khó hơn với nhiều thử thách hơn. Ví dụ, khi em liên tiếp đứng đầu trong cuộc thi học sinh giỏi cấp huyện, đây là lúc em thi học sinh giỏi cấp tỉnh. Khi em cảm thấy công việc của mình đã trở nên quá dễ dàng chỉ cần làm theo thói quen là xong, đây là lúc em cần chuyển sang làm một công việc với yêu cầu cao hơn. Nếu em chơi hoài mà không thất bại, em đang chơi ở một mức độ dưới tiềm năng thực sự của mình. Những người chơi ở mức độ dưới tiềm năng của bản thân sẽ có được một sự an toàn tẻ nhạt. Họ không bao giờ gặp thất bại nhưng họ cũng sẽ chẳng bao giờ nâng cao được trình độ bản thân và sẽ chẳng bao giờ biết được những phần thưởng tuyệt vời đang chờ đợi họ ở mức độ cao hơn. Nếu đó là một cuộc sống mà em muốn cho mình, em không cần phải đọc phần tiếp theo. Chị sẽ hơi buồn một chút, nhưng chị tôn trọng quyết định của em. Rất rất nhiều người đã, đang, và sẽ chọn cho mình sự an toàn tẻ nhạt, ví dụ như một công việc nhà nước họ không yêu thích cho lắm nhưng được vào biên chế hay chọn một ngành họ không thích cho lắm ở một trường nguyện vọng hai thay vì ôn một năm để thi lại vào trường mà họ thực sự yêu thích. Nhiều người trong số đó vẫn hài lòng với cuộc sống của họ.

Nếu em muốn sống đúng với tiềm năng của em, em phải biết cách đón nhận thất bại. Thất bại sẽ đến với em thường xuyên, với nhiều hình hài khác nhau. Em phải hiểu rằng thất bại không phải là bản án dành cuộc sống cho em, hay là một điều em sẽ phải sống với nó suốt cả cuộc đời. Thất bại chỉ đơn giản là tín hiệu của cuộc sống cho em nhận ra thiếu sót của bản thân để em có thể làm tốt hơn lần tiếp theo. Không việc gì phải cảm thấy xấu hổ hay nhục nhã vì nó cả. Ví dụ, việc em bị tự chối vào ngôi trường mơ ước không có nghĩa mơ ước của em là viển vông, mà chỉ đơn giản bản thân em tại thời điểm đó chưa phù hợp với ngôi trường đó — em sẽ phải cố gắng nhiều hơn nữa. Lần đầu tiên chị nộp đơn vào Stanford, chị đã bị từ chối. Sau đó, chị phát triển bản thân hơn, nộp đơn lại lần hai, và chị đã được nhận. Cũng như vậy, việc em bị từ chối công việc mơ ước không có nghĩa là em không thể làm công việc đó. Chị mới gần đây bị từ chối một công việc mà chị nghĩ là hoàn hảo cho mình. Chị đã rất buồn, nhưng một người chị khâm phục hiện đang làm công việc đó nói với chị rằng ông phải mất ba lần nộp đơn cuối cùng mới được qua được hết các vòng phỏng vấn. Đừng bỏ cuộc!

Hãy mạnh dạn theo đuổi những điều em mong muốn với toàn bộ tâm sức. Nếu thất bại, em học được một bài học quý báu để em phát triển bản thân, đưa em đến gần hơn mục tiêu của mình. Nếu em đã cố gắng rất nhiều rồi, đã cho toàn bộ những gì em có rồi và em vẫn không đạt được điều đó, em có thể thanh thản thay đổi mục tiêu, biết rằng mình đã cố gắng hết sức.

Thương em nhiều!

Huyen Chip

facebook.com/chipiscrazy/

Advertisements